Poniedziałek, 16 listopada Imieniny: Małgorzata, Edmund, Gertruda
Teraz Poniedziałek, 16 listopada 2026
Znani z miasta

Maurycy Allerhand — prawnik i profesor Uniwersytetu Lwowskiego

• Michał Iwanicki • 4 min czytania

Maurycy Allerhand
Fot. NN · „Maurycy Allerhand 2” · licencja Public domain · Wikimedia Commons · zdjęcie przeskalowane, kadr dopasowany do formatu strony.

Maurycy Allerhand był polskim prawnikiem, cywilistą i profesorem Wydziału Prawa Uniwersytetu Lwowskiego. Był członkiem Komisji Kodyfikacyjnej Rzeczypospolitej i Trybunału Stanu oraz autorem licznych komentarzy do kodeksów.

Dane
Urodzenie28 czerwca 1868, Rzeszów
Śmierćsierpień 1942, Lwów
Zawódprawnik, adwokat, profesor
WykształcenieUniwersytet Wiedeński, dr prawa (1892)
UczelniaUniwersytet Lwowski
Funkcjeczłonek Komisji Kodyfikacyjnej RP, członek Trybunału Stanu
Wybrane publikacjem.in. komentarze do Kodeksu postępowania cywilnego, Kodeksu handlowego, prawa upadłościowego

Maurycy Allerhand zyskał uznanie jako wykładowca i autor prac z zakresu prawa procesowego, cywilnego i handlowego. Pełnił funkcje publiczne związane z kodyfikacją prawa i orzecznictwem, a jednocześnie prowadził praktykę adwokacką.

Życiorys i wykształcenie

Pochodził z zamożnej rodziny żydowskiej z właścicielem ziemskim w rodzinie. Ukończył polskie gimnazjum w Rzeszowie, gdzie w 1887 roku zdał maturę z odznaczeniem, a następnie studiował prawo na Uniwersytecie Wiedeńskim i uzyskał stopień doktora praw w 1892 roku. W pierwszym okresie życia używał imion Mojżesz i Moritz.

Po powrocie do Galicji zamieszkał we Lwowie i odbył aplikację adwokacką. Adwokatem został w 1900 roku po siedmiu latach przygotowań. Już przed uzyskaniem prawa wykonywania zawodu publikował prace naukowe w języku polskim i niemieckim.

Kariera naukowa i działalność zawodowa

W latach 1909–1910 habilitował się na Uniwersytecie Lwowskim w dziedzinie prawa procesowego na podstawie pracy Podstęp w procesie. Następnie wykładał jako docent prywatny prawo procesowe cywilne w języku polskim. W 1917 roku otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1921 roku Naczelnik Państwa Józef Piłsudski nadał mu tytuł profesora zwyczajnego.

Wykładał także na Studium Dyplomatycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza i prowadził kursy z prawa egzekucyjnego, prawa niespornego i konkursowego, historii i organizacji sądownictwa oraz prawa ubezpieczeniowego w lotnictwie. Od 1931 do 1933 roku kierował Zakładem Prawa Handlowego i Wekslowego UJK we Lwowie. Zapraszał młodych prawników do seminariów, w których uczestniczyli m.in. Karol Koranyi, Kazimierz Przybyłowski i Ludwik Dworzak.

Udział w kodyfikacji i działalność społeczna

22 sierpnia 1919 został mianowany członkiem Komisji Kodyfikacyjnej Rzeczypospolitej. W 1922, z ramienia Koła Żydowskiego, Sejm I kadencji wybrał go członkiem Trybunału Stanu. Pod koniec 1924 roku został mianowany komisarzem rządowym kahału lwowskiego, a do 1929 pełnił funkcję prezesa Żydowskiej Gminy Wyznaniowej.

Był członkiem żydowskiej loży masońskiej Izraelickie Stowarzyszenie Humanitarne, z której potem wystąpił. Nie angażował się politycznie i reprezentował postawę asymilacji z narodem i państwem polskim. Równolegle prowadził praktykę adwokacką i prace naukowe.

Publikacje i dorobek naukowy

W latach 1932–1933 ogłosił dwuczęściowy komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego. W 1935 opublikował komentarz do Kodeksu handlowego, a w 1937 komentarz do prawa upadłościowego i postępowania układowego. Wcześniejsze prace to m.in. Prawo imion (1899) i Podstęp w procesie (1907).

Jego dorobek obejmuje ponad 1000 publikacji z zakresu prawa procesowego, cywilnego, handlowego oraz etnografii prawniczej. W 1933 wszedł w skład pierwszego komitetu redakcyjnego pisma Nowy Proces Cywilny.

Losy podczas II wojny światowej i pamięć

Po agresji ZSRR na Polskę został usunięty z Uniwersytetu Lwowskiego i wraz z synem podjął pracę w spółdzielni produkującej drewniane zabawki. W połowie 1940 roku pozwolono mu wykładać jedynie prawo o notariacie. Po wkroczeniu Niemiec do Lwowa został krótko aresztowany i usunięty z mieszkania, a w listopadzie 1941 cała rodzina znalazła się w getcie lwowskim.

Odmówił objęcia stanowiska przewodniczącego Judenratu ze względu na podeszły wiek i zły stan zdrowia. Rękopis jego zapisków z pobytu w getcie, zatytułowany Zapiski z tamtego świata, zachował prof. Stefan Stasiak; wnuk Leszek Allerhand opracował go i wydał w 2003 roku, a następnie ponownie w 2011 roku po uzupełnieniach.

10 sierpnia 1942 został wywieziony wraz z żoną i wnukiem do obozu janowskiego, gdzie został zamordowany. Ma symboliczny grób na nowym cmentarzu żydowskim w Krakowie. W 2009 roku został patronem instytutu prawniczego Instytut Allerhanda z siedzibą w Krakowie.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie urodził się Maurycy Allerhand?
Urodził się 28 czerwca 1868 roku w Rzeszowie.
Na jakiej uczelni Allerhand wykładał i jakie tytuły naukowe otrzymał?
Wykładał na Uniwersytecie Lwowskim. Habilitował się w latach 1909–1910, w 1917 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1921 tytuł profesora zwyczajnego.
Jakie są najważniejsze publikacje Maurycego Allerhanda?
Do ważniejszych prac należą komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego (1932–1933), komentarz do Kodeksu handlowego (1935) oraz komentarz do prawa upadłościowego (1937).
Jakie były losy Allerhanda w czasie II wojny światowej?
Po usunięciu z uniwersytetu pracował w spółdzielni produkującej zabawki, potem trafił do getta lwowskiego. 10 sierpnia 1942 został wywieziony do obozu janowskiego i tam zamordowany.

Źródło: Wikipedia (CC BY-SA)

Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI.

Michał Iwanicki

Nazywam się Michał Iwanicki i w redakcji rzeszowzbliska.pl prowadzę sekcję Aktualności. Piszę o tym, co dzieje się w Rzeszowie dzisiaj: decyzjach ratusza, inwestycjach i sprawach, które mieszkańcy widzą na własnej ulicy.

Czytaj również