Mapa i kluczowe linki
Ta warstwa – mapa Żydowskich zabytków Rzeszowa – obejmuje cmentarze, miejsca po synagogach, tablice pamięci i rozpoznawalne kamienice, redakcja powinna osadzić publiczną warstwę KML/GeoJSON z 6–8 punktami.
Aby użyć punktów w własnej nawigacji, pobierz KML Żydowskie zabytki Rzeszowa.
Tabela – szybki przegląd
| Nazwa | Adres (ulica) | Współrzędne (lat, lon) | Co pozostało | Dostęp / Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| Cmentarz żydowski na Czekaju (Nowy cmentarz) | al. Tadeusza Rejtana / ul. Rejtana | 50.020000, 22.020833 – do weryfikacji w Geoportalu | Macewy, obelisk pamięci (1947), fragmenty ogrodzenia | Ogrodzony, nr rej. 1130 (należy potwierdzić w Rejestrze Zabytków) |
| Miejsce Starej Synagogi (okolice ul. Bożniczej / Rynek) | Rynek / ul. Bożnicza (rejon) | do weryfikacji (Rejestr Zabytków, Geoportal) | Tablica pamiątkowa, ślady zabudowy w pierzei rynku | Dostęp publiczny na deptaku, brak zachowanej synagogi |
| Plac Ofiar Getta | Plac Ofiar Getta (centrum miasta) | do weryfikacji | Pomnik/tablice pamięci | Otwarte, miejsce pamięci miejskiej |
| Kamienica „Alko” (Rynek 25) | Rynek 25 | do weryfikacji | Elewacja i detale związane z przedwojenną własnością żydowską | Dostęp z ulicy, prywatny lokal użytkowy |
| „Luftmaszyna” (róg Kościuszki / Słowackiego) | róg ul. Kościuszki i Słowackiego | do weryfikacji | Rozpoznawalny element kamieniczny, punkt orientacyjny | Dostęp publiczny |
| Ohele / mniejsze miejsca pamięci (przy cmentarzu) | teren cmentarza na Czekaju | do weryfikacji | Ohele, macewy, obelisk | Wejście na teren zgodnie z regulaminem cmentarza |
W tabeli „co pozostało” oznacza materialne ślady widoczne w terenie – nagrobki, obeliski, tablice lub fragmenty zabudowy.
Jeśli chcesz szybko sprawdzić, gdzie są żydowskie zabytki Rzeszowa, skorzystaj z tabeli powyżej.
Sugerowana trasa spacerowa
Proponowana trasa "Dziedzictwo żydowskie Rzeszów" prowadzi przez historyczne centrum i kończy przy cmentarzu na Czekaju.
Orientacyjna krótka pętla (pieszo):
- Start – Rynek – spacer wokół pierzei i przystanki przy kamienicach typu „Alko” i „Luftmaszyna” (ok. 15–20 min postojów).
- Przejście do Placu Ofiar Getta – zatrzymanie przy tablicy pamięci (ok. 10–15 min).
- Przejście w rejon ul. Bożniczej – miejsce Starej Synagogi, zdjęcia elewacji i tablic (ok. 10 min).
- Opcjonalnie dojazd komunikacją lub taksówką do Cmentarza na Czekaju – zakończenie przy obelisku i ogrodzeniu (czas zależy od dojazdu).
Orientacyjny dystans pętli miejskiej to około 1–2 km, a czas spaceru zależy od liczby postojów – traktuj to jako przybliżenie i weryfikuj trasę w aplikacji z załadowanym KML.
Karty miejsc
Cmentarz żydowski na Czekaju – cmentarz żydowski Rzeszów Rejtana
Cmentarz powstał w XIX wieku i jest wpisany do Rejestru Zabytków, w terenie zachowały się macewy, ohele i granitowy obelisk pamięci z 1947 roku.
Przed wyjściem zweryfikuj współrzędne cmentarza w Geoportalu, teren jest ogrodzony i bywa otwierany przy uroczystościach.
Źródła: Rejestr Zabytków, Wirtualny Sztetl.
Miejsce Starej Synagogi – stara synagoga Rzeszów
Miejsce dawnej synagogi znajduje się w rejonie rynku przy ul. Bożniczej – dziś nie zachowała się budowla modlitewna, stoją tablice informacyjne i fragmenty przedwojennej zabudowy.
Na zdjęciach i w opisie miejskim warto szukać detali elewacji i inskrypcji wskazujących żydowskie związki z właścicielami kamienic.
Źródła: Wirtualny Sztetl, lokalne opracowania historyczne.
Plac Ofiar Getta – plac ofiar getta Rzeszów
Plac jest miejscem pamięci miejskiej z pomnikami i tablicami upamiętniającymi los społeczności żydowskiej z okresu II wojny światowej.
Przy placu można zrobić zdjęcia tablic i zapoznać się z inskrypcjami – zachowaj powściągliwość i szacunek.
Źródła: lokalne archiwa, Wirtualny Sztetl.
Pozostałe karty (kamienice „Alko”, „Luftmaszyna”, ohele) – krótkie informacje:
- Kamienica „Alko” (Rynek 25) – widoczne detale elewacji związane z przedwojenną własnością żydowską, dostęp z ulicy.
- „Luftmaszyna” (róg Kościuszki/Słowackiego) – charakterystyczny punkt miejski wart krótkiego zatrzymania.
- Ohele i mniejsze miejsca pamięci – znajdują się przy cmentarzu na Czekaju, dostęp zależny od regulaminu terenu.
- Tablice pamiątkowe i miejsca upamiętnienia w rejonie Rynku, widoczne podczas spaceru
Praktyczne informacje i etykieta zwiedzania
Przed wyjściem sprawdź i przygotuj to:
- Pobierz plik KML/GPX i załaduj go do aplikacji nawigacyjnej.
- Status dostępu do miejsc w Rejestrze Zabytków i u Miejskiego Konserwatora Zabytków może być różny.
- Zabierz wygodne buty i wodę, bo część trasy jest piesza.
- Jeśli planujesz wejść na teren ogrodzony lub wykonywać zdjęcia komercyjne – uzyskaj zgodę właściciela terenu.
Zasady zachowania przy miejscach pamięci:
- Nie deptać grobów ani nie siadać na macewach.
- Unikać głośnych zachowań i grupowych pozowań na tle tablic pamięci.
- Przy grobach zamiast kwiatów powszechną praktyką jest położenie małego kamienia – to krótka forma uczczenia pamięci.
- Szanuj ogrodzenia i zakazy wstępu – zabezpieczenia często wynikają z potrzeb konserwatorskich.
Źródła i weryfikacja
Główne źródła, które warto sprawdzić samodzielnie:
- Rejestr Zabytków / Zabytek.pl – potwierdź numer wpisu i kartę obiektu.
- Geoportal – weryfikacja współrzędnych i granic działek.
- Wirtualny Sztetl – opisy społeczności, archiwalne zdjęcia i kontekst historyczny.
- NID – karty obiektów i informacje konserwatorskie.
- IPN – dokumenty i publikacje dotyczące egzekucji i zbrodni z okresu II wojny światowej (używaj przy wrażliwych stwierdzeniach).
Przed publikacją materiałów edytorskich zalecana jest weryfikacja współrzędnych i statusu dostępu w Geoportalu i Rejestrze Zabytków.
Zakończenie – na co zwrócić uwagę
Mapa może zawierać nieścisłości, szanuj miejsca pamięci. Nieścisłości w punktach lub zdjęciach można zgłosić do lokalnej instytucji kultury lub redakcji, aby ułatwić uzupełnienie mapy.
